|
Nowe programy stanowią inspirację dla kadry pedagogicznej do
poszukiwania nowych technik i metod pracy z dziećmi. W swojej pracy
nauczycielka przedszkola musi wykazać się własną inicjatywą i dużą
pomysłowością w celu uatrakcyjnienia prowadzonych zajęć. Tylko od niej
zależy w jaki sposób osiągnie zamierzone efekty swojej pracy.
Ze
względu, że w przedszkolu nie można i nie powinno się prowadzić zajęć,,
sposobem szkolnym’’ nauczycielki zmuszone są do nieustającego
poszukiwania nowych rozwiązań.Obecnie najczęściej stosowanymi metodami
w przedszkolu wspomagającymi rozwój dziecka są: metoda dobrego startu,
pedagogika zabawy, metoda ruchu rozwijającego Weroniki Sherborne,
edukacja matematyczna Edyty Gruszczyk-Kolczyńskiej i naturalna nauka
języka. Metody, które przedstawię nie wyczerpują wszystkich działań
pedagogicznych, muszą współgrać z zajęciami kształtującymi mowę,
myślenie, dojrzałość społeczną. Mają za zadanie uzupełniać stosowane
dotychczas metody tradycyjne.
Metoda Dobrego Startu została opracowana przez Martę Bogdanowicz,
profesora w Instytucie Psychologii Uniwersytetu Gdańskiego, w latach
60-tych na wzorze francuskiej metody Le Bon Depart- dobry odjazd,
odlot, start. Miała ona być zastosowana w przygotowaniu dzieci do nauki
czytania i pisania. Bogdanowicz nie miała możliwości osobiście poznać
francuską metodę, dlatego opracowała własną wersję. Z pierwowzoru
zaczerpnęła,-
,,ogólną ideę wielozmysłowe uczenie dziecka wykorzystywania ruchów
zharmonizowanych w określonej przestrzeni czasie oraz jednoczesne
rozwijanie podstawowych funkcji spostrzegania i motoryki:
-kilka jej technik-wystukiwanie rytmu na wałeczkach z piaskiem ,
rysowanie figur geometrycznych na piasku i na papierze w rytm śpiewanej
piosenki:
-kilka wzorów-figur geometrycznych.
Metoda Dobrego Startu ma na celu równoczesne rozwijanie funkcji
językowych,spostrzeżeniowych: wzrokowych, słuchowych,
dotykowych,kinestetycznych i motorycznych a także integracji
percepcyjno-motorycznej czyli współdziałania pomiędzy nimi. Funkcje te
są podstawą do czytania i pisania, dlatego usprawnianie, kształtowanie
lateralizacji, orientacji przestrzennej są potrzebne dzieciom, które
rozpoczynają naukę czytania i pisania.
Zajęcia prowadzone tą metodą prowadzą,, do wyższego poziomu rozwoju i współdziałania mowy i myślenia i funkcji spostrzeżeniowo-ruchowych.”;
Poprzez wykonywanie zadań dochodzi do prawidłowego wykonywania
czynności ruchowych w zgodzie z czynnościami poznawczymi, we właściwym
czasie i przestrzeni. Metoda Dobrego Startu kształci również
umiejętność rozumienia i posługiwania się symbolami abstrakcyjnymi. Ma
to szczególne znaczenie właśnie dla dzieci, które podejmują naukę
czytania.
Metoda, ze względu na zespołową formę prowadzenia zajęć uczy
nawiązywania kontaktów społecznych, współdziałania, szczególnie te
dzieci ,które mają trudności w przystosowaniu się do środowiska lub
mają zaburzenia emocjonalne. Metoda Dobrego Startu jest także metodą
socjoterapeutyczną i diagnostyczną. Poprzez obserwację trudności
dziecka i analizę jego błędów nauczyciel otrzymuje informację o stopniu
rozwoju funkcji percepcyjno-motorycznych i trudnościach, rodzaju i
głębokości zaburzeń występujących u niego. Metoda umożliwia
nauczycielowi zindywidualizowanie wymagań stawianych dziecku i zadań.
Sprawdzone w praktyce doskonalenie integracji percepcyjno-motorycznej i
kompetencji językowych znacznie ułatwia dziecku naukę czytania i
pisania. W przypadku dzieci z zaburzeniami MDS skutecznie zapobiega
powstawaniu trudności w nauce. Natomiast u dzieci opóźnionych w rozwoju
stosowana jest jako element rehabilitacji zaburzeń rozwoju
psychomotorycznego. Pomaga też zmniejszyć trudności w opanowaniu i
przyswajaniu wiadomości.
W Metodzie Dobrego Startu wyodrębnić można trzy podstawowe rodzaje ćwiczeń:
1. ćwiczenia ruchowe, które usprawniają analizator kinestetyczno-ruchowy,
2. ćwiczenia słuchowo-ruchowe, które angażują analizatory kinestetyczno-ruchowy i słuchowy,
3. ćwiczenia ruchowo-słuchowo-wzrokowe, które kształcą analizatory kinestetyczno-ruchowy, słuchowy i wzrokowy.
W wymienionych przeze mnie ćwiczeniach stopniowo narasta liczba
analizatorów i aktywizowana jest integracja percepcyjno-motoryczna.
Ćwiczenia te występują zawsze w drugiej części zajęć-w zajęciach
właściwych. Struktura zajęć prowadzonych Metodą Dobrego Startu jest
zawsze taka sama:
1. Zajęcia wprowadzające.
2. Zajęcia właściwe:
- ćwiczenia ruchowe,
- ćwiczenia ruchowo-słuchowe,
-ćwiczenia ruchowo - słuchowo-wzrokowe.
3.Zajęcia końcowe.
Model ten powinien być dostosowywany do dzieci, ich potrzeb
edukacyjnych, możliwości i ograniczenia. Stosowanie tej metody wymaga
od nauczyciela elastyczności, twórczego działania i myślenia.W pracy
nie można trzymać się utartych schematów, trzeba wręcz wprowadzać
własne koncepcje do tworzenia swoich scenariuszy.
Metoda ruchu rozwijającego Weroniki Sherborne została
opracowana przez nauczycielkę wychowania fizycznego i fizykoterapeutę.
Jest to metoda nastawiona na rozwijanie poprzez właściwe ćwiczenia i
zabawy ruchowe poczucia własnej wartości, pewności siebie, poczucia
bezpieczeństwa, odpowiedzialności, wrażliwości, umiejętności
nawiązywania kontaktów z drugą osobą (rodzicem, rówieśnikiem, starszym
kolegą).Weronika Sherborne na podstawie teorii Rudolfa Labana,
wypracowała własny system ćwiczeń, który zastosowała we wspomaganiu
prawidłowego rozwoju dzieci i korygowania jego zaburzeń. Dlatego ważne
miejsce w tej metodzie zajmuje wielozmysłowa stymulacja
psychomotoryczna i społeczna, która oparta jest w głównej mierze o ruch
jako czynnik wspomagający. Ćwiczenia zawarte w metodzie wywodzą się z
naturalnych potrzeb dziecka, które zaspokajane są w kontaktach z osobą
dorosłą.
Podstawowe założenia tej metody to rozwijanie przez ruch:
1. świadomości własnego ciała, i usprawniani ruchowego,
2. świadomości przestrzeni i działania w niej,
3. dzielenia przestrzeni z innymi ludźmi i nawiązywania z nimi bliskiego kontaktu.
Zajęcia w czasie których wykorzystuje się metodę Sherborne mają na celu
stworzyć okazję do poznania własnego ciała. Dziecko odczuwa poczucie
własnej siły, usprawnia motorykę, poznaje przestrzeń, w której się
znajduje. Dzięki temu dziecko czuje się bezpieczne, staje się bardziej
aktywne i twórcze. W kontaktach z innymi osobami jest bardziej otwarte
na ich potrzeby innych, tolerancyjne. Zajęcia z wykorzystaniem tej
metody prowadzone są we wszystkich grupach wiekowych. Ćwiczenia
zawierają elementy z zakresu:
-ćwiczeń prowadzących do poznania własnego ciała,
-ćwiczeń pomagających w osiągnięciu poczucia bezpieczeństwa,
-ćwiczeń ułatwiających nawiązywanie kontaktu z grupą i partnerem,
-ćwiczeń twórczych;
Zajęcia rozpoczynane są od ćwiczeń których celem jest poznanie części
ciała: nóg, brzucha, pleców, rąk, twarzy. Obejmują one miedzy innymi:
leżenie na plecach, brzuchu, ślizganie na pośladkach, przyciąganie
kolan, czołganie się na brzuchu i plecach, chodzenie lub bieganie na
,,sztywnych’ ’nogach, robienie różnych min, turlanie.
W zakresie ćwiczeń, które pozwalają zdobyć pewność siebie stosuje się
ćwiczenia polegające na przemieszczaniu się. Są to przeważnie ćwiczenia
w parach. Nawiązanie kontaktu i współpracy z drugą osobą i grupą bywa
dla małego dziecka niezwykle trudne, wymaga od niego ogromnego
zaufania. Dlatego ta część zajęć opiera się na ćwiczeniach
koncentracji, zwrócenia uwagi na osobę, z którą wykonuje się ćwiczenie.
Pedagogika zabawy to metoda, którą najlepiej i najtrafniej przedstawiają słowa Konfucjusza ,,Pokaż mi, a zapomnę, powiedz, a zapamiętam, pozwól wziąć udział, a zrozumiem.’’ Pedagogika
zabawy to inaczej zbiór metod ułatwiających poznanie, metody
rozluźniające, relaksujące, twórczego opracowani tematu, zabawy
dramowe, itp. Polega na pracy z grupa, angażuje emocjonalnie
uczestników, pobudza do twórczego działania, wykorzystywania własnych
możliwości. Jest jednocześnie źródłem radości i satysfakcji.
Zabawy i gry, które proponuje pedagogika zabawy zapewniają dziecku
dobrowolność uczestnictwa, wykluczają rywalizację. W trakcie zajęć
dziecko ma okazję do komunikowania się poprzez ruch, słowo, plastykę i
inne środki wyrazu. Integracji grupy sprzyjają wymiana myśli, wspólne
zrozumienie problemu. W trakcie zabawy dziecko pozbywa się niepewności,
stresu, staje się bardziej otwarte na drugiego człowieka, ćwiczy się w
asertywności.
Zadania jakie stawiane są przed dzieckiem muszą być dostosowane do jego
możliwości i potrzeb z zachowaniem zasady stopniowania trudności,
zmienności pracy mięśniowej, wszechstronności, indywidualizacji i
atrakcyjności.
W pracy z dziećmi przedszkolnymi należy pamiętać o
przestrzeganiu następujących zasad:
1. dobrowolności uczestnictwa, dziecko ma prawo odmówić udziału w
proponowanych zabawach bez żadnych konsekwencji ze strony nauczyciela
Jeżeli zabawy są atrakcyjne zachodzi prawdopodobieństwo że po pewnym
czasie włączy się ono do tego co robi cała grupa;
2. wykorzystanie zabawy do pobudzania twórczej aktywności dziecka.
Ważną sprawą jest tutaj zmiana roli z nauczyciela który wie lepiej do
roli przyjaciela dziecka który pozwala znaleźć swoją drogę do
rozumienia zdarzeń i zjawisk;
3.dokładne określenie ram czasowo- przestrzennych. Trzeba pamiętać że
każda zabawa angażuje dziecko, a im bardziej fascynująca tym bardziej
wyczerpuje. Lekki niedosyt jest zatem korzystniejszy niż nadmiar emocji.
Spośród wieku propozycji pedagogiki zabawy najczęściej w przedszkolu
wykorzystuje się tańce integracje. Oparte są on często na motywach
ludowych różnych krajów z całego świata. Tańce likwidują uprzedzenia,
oswajają dzieci z kulturą innych narodów bez konieczności ich
nazywania. Najczęściej podczas nauki tańca zamiast instrukcji stosuje
się krótką fabularyzowaną historyjkę. Podczas zabawy często następuje
zamiana partnerów bez wyraźnego podziału na role męskie i żeńskie. W
sytuacji kiedy dzieci i nauczyciel poznają się ze sobą zastosowanie
znajdują zabawy w poznawanie i utrwalanie imion co pozwala na lepsze i
szybsze wzajemne poznanie. W pedagogice zabawy wykorzystywane są
również proste techniki plastyczne pobudzające wyobraźnię dziecka przy
użyciu prostych materiałów plastycznych, które inspirowane są dodatkowo
utworami muzycznymi.
Pedagogika zabawy ma szerokie grono odbiorców, począwszy od dzieci w
wieku przedszkolnym, poprzez dzieci szkolne, młodzież, studentów
skończywszy na dorosłych nawet w podeszłym wieku.
Edukacja matematyczna to metoda mająca na celu rozwijania zdolności umysłowych dzieci wraz z ich edukacją matematyczną opracowana przez Edytę Gruszczyk-Kolczyńską.
Jest ona wynikiem długoletnich badań autorki nad zjawiskami i
przyczynami niepowodzeń szkolnych w uczeniu się matematyki. Jej
realizacja pozwala u dzieci rozwinąć możliwości umysłowe oraz
uzdolnienia do uczenia się matematyki w szkole. Efektywność wspomagania
rozwoju, a także wyniki edukacji matematycznej zależą od korzystnego
dopasowania treści kształcenia do możliwości rozwojowych dzieci.
Różnice indywidualne w tempie i rytmie rozwoju umysłowego dzieci
sprawiają, że realizowanie tradycyjnych programów, z podziałem na grupy
wiekowe, nie wspomagają dzieci w rozwoju, a mogą powodować jego
zwolnienie lub zahamowanie u konkretnych dzieci. Te które rozwijają się
wolniej mają problemy z udziałem w zajęciach ponieważ wszystko jest dla
nich za trudne, dzieje się za szybko. Już wtedy powstają braki w
wiadomościach z zakresu matematyki. Również i - dzieci o przyspieszonym
tempie rozwoju nie korzystają w pełni z zajęć, ponieważ w wielu
przypadkach są dla nich banalne i nudne, co nie sprzyja stymulowaniu
ciekawości poznawczej. Dlatego w tej metodzie nie stosuje się
tradycyjnego podziału treści kształcenia ze względu na wiek dzieci.
Autorka podzieliła zakres materiału na 14 bloków programowych, w
których treści są tak dobrane, aby rozwijać najważniejsze czynności
intelektualne dziecka i kształtować te umiejętności, które są ważne dla
dalszej edukacji matematycznej dzieci. W każdym bloku treści
dostosowane są do możliwości dziecka w danym przedziale wiekowym, od
łatwiejszych do trudniejszych.
Praca nad rozwijaniem edukacji matematycznej przebiega w oparciu o następujący schemat:
1. Kształtowanie schematu własnego ciała. Różnicowanie i określanie
kierunków w przestrzeni. Orientacja przestrzenna. Orientacja w
schemacie własnego ciała: prawa-lewa. Różnicowanie i określanie
położenia w przestrzeni.
2. Rozwijanie dziecięcego liczenia.
3. Konwencje-układanie przepisów gier i respektowanie ich w
rozgrywkach. Przybliżanie dzieciom intencji zawartej w każdej grze
planszowej. Układanie gier o złożonej instrukcji. Gry o wyraźnie
zaznaczonych czynnościach matematycznych.
4. Układanie i rozwiązywania zadań. Układanie zadań wykorzystujących
sytuacje życiowe. Układanie zadań do treści przedstawionych na
obrazkach. Układanie zadań i przedstawianie ich treści na rysunku.
Doświadczenia w zakresie stymulowania danych i zależności zawartych w
zadaniu.
5. Klasyfikacja. Wykorzystanie codziennych sytuacji, gry zabawy i zadania kształtujące klasyfikację.
6. Kontynuacje i przekształcenia.
7. Zrozumienie, że liczba elementów w zbiorze jest stała mimo zmiany ich układu.
8. Wyznaczanie konsekwentnych serii.
9. Miara i sens mierzenia. Problem długości przy obserwowanych przekształceniach.
10. Problem stałości wielkości ciągłych. (długość –masa -tworzywo-płyny).
11. Różnicowanie zmian zachodzących w czasie. Wprowadzenie do pomiaru czasu.
Edukacja matematyczna pozwala na stworzenie wszystkim dzieciom
odpowiednich warunków, które w pełni będą stymulowały rozwój możliwości
umysłowych. Metoda ta oparta jest przede wszystkim na działaniach
dziecka ponieważ tylko w ten sposób następuje jego rozwój umysłowy.
Poprzez działania własne dziecko klasyfikuje, tworzy pojęcia, logiczne
wypowiedzi, polepsza spostrzegania, przewiduje skutki na podstawie
dostrzeżonych przyczyn, sprawne liczy, nie tylko przy rozwiązywaniu
zadań matematycznych.
Autorka układając program wzięła pod uwagę fakt że nie można oddzielić
czynności umysłowych od emocji. Dlatego opracowała blok programowy,
który zawiera treści pozwalające kształtować odporność emocjonalną
dzieci i zdolność do zwiększonego wysiłku umysłowego.
Kolejną metodą wspomagającą rozwój dziecka jest kinezjologia edukacyjna. Opiera się ona na badaniach klinicznych Paula Dennisona
i jego współpracowników. Kinezjologia jest to nauka o strukturze ruchu
ciała i ich związku z funkcjonowaniem mózgu. Kinezjologia edukacyjna
jest zajmuje się rozwojem dziecka, przy wykorzystaniu naturalnego ruchu
fizycznego. Proponuje specjalnie zorganizowane ruchy, które powodują,
że ciało i mózg pracuję w sposób optymalny na rzecz uczenia się
własnych struktur(doświadczenia) i twórczej samorealizacji osobowości
Jej założenia opierają się na trzech założeniach:
1. Nauka jest naturalną przyjemną sferą działania kontynuowaną przez całe życie.
2. Blokady ukryte w ciele człowieka które przeszkadzają w nauce,
uniemożliwiają także łagodne przejście przez stresy, oraz usuwanie
wątpliwości w podejmowaniu nowych zadań.
3. Wszyscy w pewnej mierze mamy trudności w uczeniu się lecz do tej
pory nie czyniliśmy żadnych starań aby je usunąć. Blokady te mogą trać
w nas całe życie, jeśli nie podejmiemy się zmiany tego stanu rzeczy.
Właściwie rozpoznane blokady mogą zostać usunięte pod warunkiem
prawidłowo prowadzonego treningu.
Gimnastyka mózgu i równoważenia są częścią kinezjologi
edukacyjnej. Gimnastyka mózgu to zestaw szybkich, zabawnych i
energetyzujących ruchów, które mają przygotować każdego kto się uczy do
wykorzystania specyficznych procesów myślenia i koordynacji nawyków.
Nauka odbywa się w kontekście równoważeń zadań. Przez to są one łatwe,
automatyczne i dostosowane do osobistych celów.
Równoważenia w kinezjologi to specyficzna pięciostopniowa procedura
stosowana w celu podniesienia zdolności człowieka do przemieszczania od
starania tzw. niski bieg do łatwości tzw. wysoki bieg. Kiedy człowiek
posiada zdolność zauważania i zwraca się do swojego
doświadczenia,uczenie staje się łatwiejszej ma więcej zadowolenia z
życia.
Zajęcia prowadzone tą metodą mają swój określony schemat, którego należy się trzymać:
1. Ustalenie celu.
2. Ćwiczenia przekraczające linię środkową tzw. ruchy naprzemienne, które integrują obie półkule.
3. Ćwiczenia energetyzujące, wyrównują poziom energetyczny organizmu (woda).
4. Ćwiczenia wydłużające, likwidują napięcia mięśniowe wywołane przez stres, poprawiają koncentrację:
-pozycja Dennisona,
-punkty pozytywne,
-lateralne przewzorowanie Dennisona,
-przewzorowanie trójwymiarowe;
5.Czynności końcowe:
-sprawdziany pogłębiające,
- sprawdziany szybkie,
- rola;
Metodą Dennisona można prowadzić zajęcia edukacyjne i terapeutyczne.
Wykorzystuje się ją w pracy z dziećmi zdrowymi, dyslektycznymi, które
maja skrzyżowaną lateralizację; z dziećmi nadpobudliwymi, zahamowanymi,
z porażeniem mózgowym, upośledzonymi umysłowo. Metoda ta pomaga
zmniejszyć lub zwiększyć napięcie mięśniowe i napięcie ścięgien,
redukuje napięcie. Poprawia funkcjonowanie w orientacji przestrzennej w
wymiarach prawo-lewo, góra-dół, przód-tył (w obrębie własnego ciała).
Można zauważyć wyraźną poprawę koncentracji dowolnej. Następuje
usprawnienie globalnego myślenia, nowo nabytą wiedza zostaje włączona w
już posiadaną. U dziecka zwiększa się spostrzegawczość, zwiększa się
również ilość i tempo zapamiętywanego materiału. Usprawniają się
zmysły: wzrok, słuch.
Metody przedstawione przeze mnie stanowią tylko część metod
stosowanych w przedszkolach. Wybrałam je z tego względu, że są mi one
znane. Stosuję je w swojej codziennej pracy. Każdą z nich dostosowuję
do prowadzonego zajęcia i potrzeb dzieci. Prowadzenie zajęć różnymi
metodami sprawia, że dzieci są zainteresowane, aktywne, szybko
przyswajają sobie materiał programowy.
|